Burgerlijke partijstelling in een fraudedossier

In België bestaan er twee hoedanigheden voor wie schade lijdt door een misdrijf: de benadeelde persoon en de burgerlijke partij. De verklaring van benadeelde persoon staat in artikel 5bis van de voorafgaande titel van het Wetboek van strafvordering. U legt die verklaring in persoon of door uw advocaat af. Dat kan op het secretariaat van het openbaar ministerie, op het politiesecretariaat of bij de politieambtenaar die het proces-verbaal opstelt. Een aangetekende brief of de elektronische weg kan ook.

De verklaring vermeldt uw identiteit, het feit, de aard van de schade en uw persoonlijk belang. U mag stukken laten toevoegen aan het dossier. U wordt op de hoogte gebracht van een seponering en de reden ervan, van het instellen van een gerechtelijk onderzoek en van de rechtsdag. Die verklaring is kosteloos.

De burgerlijke partij gaat verder. Artikel 21bis, § 1, tweede lid, Sv. noemt zowel de burgerlijke partij als de benadeelde persoon rechtstreeks belanghebbende. Beiden kunnen dus inzage in het strafdossier vragen. Het verschil zit in wat daarna komt.

Alleen de burgerlijke partij kan de onderzoeksrechter om bijkomende onderzoekshandelingen verzoeken op grond van artikel 61quinquies Sv. Alleen zij kan een onderzoek dat langer dan een jaar duurt bij de kamer van inbeschuldigingstelling aanhangig maken (art. 136, tweede lid, Sv.). En alleen zij heeft het ruime recht van hoger beroep tegen de beschikkingen van de raadkamer (art. 135, § 1, Sv.).

Artikel 63 Sv. viseert wie beweert door een misdrijf benadeeld te zijn. Die kan klacht doen bij de bevoegde onderzoeksrechter en zich burgerlijke partij stellen. Die klacht met burgerlijkepartijstelling stelt de strafvordering zelf in gang, ook wanneer het parket de zaak seponeerde. Voor een onderneming die na haar eigen fraudeonderzoek geen beweging ziet bij het parket, is dat de weg die een gerechtelijk onderzoek opent.

Artikel 66 Sv. vraagt een uitdrukkelijke verklaring of een conclusie tot schadevergoeding. Binnen vierentwintig uur kunt u van die verklaring afstand doen. Artikel 68 Sv. verplicht u woonplaats te kiezen in België.

Artikel 67 Sv. laat die stap toe in elke stand van het geding, tot de sluiting van de debatten. U kunt zich dus ook nog voor de correctionele rechtbank burgerlijke partij stellen, wanneer de zaak al ten gronde wordt behandeld. Wie zich burgerlijke partij stelt, kan op eenvoudig verzoek minstens één keer door de onderzoeksrechter worden gehoord.

De burgerlijke partij leest mee en stuurt mee. Tijdens het opsporingsonderzoek vraagt zij inzage aan de procureur des Konings, die binnen vier maanden beslist. Tijdens het gerechtelijk onderzoek gaat het verzoekschrift naar de onderzoeksrechter, die uiterlijk één maand na de opname ervan in het register beslist.

Weigert de onderzoeksrechter de inzage, dan staat beroep open bij de kamer van inbeschuldigingstelling, binnen acht dagen na de kennisgeving. Die kamer beslist zonder debat binnen vijftien dagen.

Een aanvraag van onderzoekshandelingen verloopt via artikel 61quinquies Sv. Het verzoekschrift beschrijft de gevraagde handeling nauwkeurig, op straffe van niet-ontvankelijkheid. De onderzoeksrechter beslist binnen één maand na de inschrijving in het register, op straffe van nietigheid van zijn beschikking.

Is het gerechtelijk onderzoek na een jaar niet afgesloten, dan kan de burgerlijke partij naar de kamer van inbeschuldigingstelling stappen. Zij doet dat met een met redenen omkleed verzoekschrift. Een nieuw verzoekschrift met hetzelfde voorwerp kan pas na zes maanden. Bij de regeling van de rechtspleging ligt het dossier minstens vijftien dagen voor de zitting ter griffie. U mag er met eigen middelen kosteloos een kopie van nemen. Daarna zet onze bijstand voor de strafrechter uw burgerlijke belangen voort.

Artikel 4 van de voorafgaande titel laat u de keuze: u vordert uw schade voor dezelfde rechter als de strafvordering, of afzonderlijk voor de burgerlijke rechter. Kiest u voor de burgerlijke rechter, dan wordt die vordering geschorst zolang niet definitief is beslist over de strafvordering. Sinds de wet van 8 juni 2017 geldt die schorsing alleen in zoverre er gevaar bestaat voor onverenigbaarheid tussen beide beslissingen.

Is de zaak op het punt van de burgerlijke belangen niet in staat van wijzen, dan houdt de rechter die belangen ambtshalve aan. Na de uitspraak over de strafvordering dient wie schade leed een verzoekschrift ter griffie in. Dat is kosteloos, en hetzelfde gerecht beslist dan over de burgerlijke belangen. Dat verzoekschrift geldt als burgerlijkepartijstelling.

Stelt de procureur des Konings een minnelijke schikking voor, dan moet de schade aan een ander eerst geheel vergoed zijn. Bij uitzondering volstaat een schriftelijke erkenning van burgerlijke aansprakelijkheid, met het bewijs van de vergoeding en de regeling van het niet-betwiste deel. Betaalt de dader de geldsom, dan geldt die betaling voor de burgerlijke rechtbank als een onweerlegbaar vermoeden van fout. Uw onderneming bewijst dan nog de schade en het oorzakelijk verband, maar niet meer de fout.

Kijk ook de verjaring na. Artikel 26 van de voorafgaande titel onderwerpt de burgerlijke vordering uit een misdrijf aan de verjaringsregels van het Burgerlijk Wetboek. Daarop staat één correctie: zij kan niet verjaren vóór de strafvordering. Een onderneming die laat ontdekt dat zij bedrogen is, kijkt dus beide termijnen na. Onze pagina over schaderecuperatie beschrijft hoe u het geld zelf terugvordert, en rechtzetting van fraude beschrijft het herstel binnen de onderneming.

Nee. Beide hoedanigheden geven recht op inzage in het strafdossier, want artikel 21bis, § 1, tweede lid, Sv. noemt de benadeelde persoon en de burgerlijke partij allebei rechtstreeks belanghebbende. Alleen de burgerlijke partij kan bijkomende onderzoekshandelingen vragen aan de onderzoeksrechter. Alleen zij kan een onderzoek dat langer dan een jaar duurt bij de kamer van inbeschuldigingstelling aankaarten. En alleen zij kan hoger beroep instellen tegen de beschikkingen van de raadkamer.

Tot de sluiting van de debatten, in elke stand van het geding. Artikel 67 Sv. bepaalt dat met zoveel woorden. U kunt zich bij de onderzoeksrechter burgerlijke partij stellen tijdens het gerechtelijk onderzoek. U kunt dat ook nog voor de feitenrechter, wanneer de zaak ten gronde wordt behandeld. Artikel 66 Sv. laat toe binnen vierentwintig uur afstand te doen van die verklaring.

Ja. Artikel 63 Sv. viseert wie beweert door een misdrijf benadeeld te zijn. Die kan klacht doen bij de bevoegde onderzoeksrechter en zich burgerlijke partij stellen. Die klacht stelt de strafvordering in gang, ook wanneer het parket de zaak eerder seponeerde. Wie zich burgerlijke partij stelt, kan op eenvoudig verzoek minstens één keer door de onderzoeksrechter worden gehoord. Artikel 68 Sv. verplicht u woonplaats te kiezen in België.

Ja. Artikel 4 van de voorafgaande titel van het Wetboek van strafvordering laat de keuze tussen de strafrechter en de burgerlijke rechter. Kiest u voor de burgerlijke rechter, dan wordt uw vordering geschorst zolang niet definitief is beslist over de strafvordering. Die schorsing speelt in zoverre er gevaar bestaat voor onverenigbaarheid tussen beide beslissingen. De burgerlijke vordering uit een misdrijf kan bovendien niet verjaren vóór de strafvordering.