Sinds 1 september 2026 geldt het nieuw Strafwetboek. De wet van 29 februari 2024 herschrijft de algemene regels van het strafrecht en raakt rechtstreeks aan de strafrechtelijke aansprakelijkheid van ondernemingen en hun bestuurders.
Twee wetten, één omslag
Twee wetten van 29 februari 2024 voeren respectievelijk Boek I en Boek II van het nieuwe Strafwetboek in. Beide boeken traden op 1 september 2026 in werking en vervangen het Strafwetboek van 8 juni 1867 in zijn geheel. Boek I bevat de algemene leerstukken: het misdrijf, het daderschap, de straffen en de verjaring. Boek II herneemt de gemeenrechtelijke misdrijven, van misdrijven tegen de persoon tot de misdrijven tegen het vermogen, waaronder misbruik van vennootschapsgoederen en misbruik van vertrouwen.
Welke beginselen dragen het nieuwe wetboek?
Artikel 1 herbevestigt het legaliteitsbeginsel: niemand wordt gestraft voor een misdrijf waarvan de bestanddelen niet in de wet zijn omschreven, en niemand ondergaat een straf die de wet niet voorziet. Artikel 4 dwingt tot een strikte interpretatie van de strafwet en sluit een toepassing naar analogie in het nadeel van de vervolgde persoon uit. Bij een wijziging van de strafwet na de feiten gelden krachtens artikel 2 de voor de dader gunstigste bepalingen.
Nieuw is de systematische opbouw van het misdrijf in een materieel en een moreel bestanddeel (artikel 5). Het moreel bestanddeel vereist voortaan uitdrukkelijk dat de dader in staat is bewust en uit vrije wil te handelen, met daarnaast, naargelang het misdrijf, opzet of een zware fout, omschreven als een ernstig gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid (artikel 7). Wie deze begrippen tot dusver via rechtspraak op het oud Strafwetboek kende, leest ze voortaan rechtstreeks in de wet.
Wie is dader, en hoe zit het met de rechtspersoon?
Artikel 17 definieert het daderschap ruim: dader is wie alle bestanddelen van het misdrijf verenigt, in persoon, via een ander als instrument, of door opzettelijke samenwerking met anderen. Artikel 18 herneemt de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de rechtspersoon op de vertrouwde leest: een rechtspersoon is strafrechtelijk verantwoordelijk voor misdrijven die een intrinsiek verband hebben met de verwezenlijking van zijn voorwerp of de waarneming van zijn belangen, of die voor zijn rekening zijn gepleegd. Maatschappen en vennootschappen in oprichting worden daarbij met rechtspersonen gelijkgesteld. De verantwoordelijkheid van de rechtspersoon sluit die van de betrokken bestuurder of werknemer niet uit: beiden kunnen voor dezelfde feiten worden veroordeeld.
Wat verandert er aan de bestraffing van de onderneming?
Het nieuwe wetboek werkt met acht strafniveaus, met een eigen schaal voor rechtspersonen. Waar niveau 8 voor een natuurlijke persoon levenslange opsluiting betekent, loopt de geldboete voor een rechtspersoon op datzelfde niveau op tot meer dan 5.760.000 euro (artikel 38). Artikel 39 voegt daar bijkomende straffen aan toe die specifiek op de onderneming zijn toegesneden: het verbod om een activiteit uit te oefenen, de sluiting van de inrichting en de bekendmaking van de veroordeling. In de meest ernstige gevallen kan de rechter overeenkomstig artikel 71 de ontbinding van de rechtspersoon uitspreken als beveiligingsmaatregel, wanneer de vennootschap opzettelijk is opgericht of van haar voorwerp is afgewend om strafbare activiteiten te verrichten.
Wat betekent dit concreet voor uw onderneming?
De toetsing of een misdrijf een intrinsiek verband houdt met het voorwerp van de vennootschap, of voor haar rekening is gepleegd, blijft een feitenkwestie. Een heldere delegatie van bevoegdheden, een actueel compliancebeleid en een documentatie van de interne controle wegen mee in die beoordeling en in de uiteindelijke straftoemeting. Bij twijfel over de blootstelling van uw onderneming onder het nieuwe wetboek loont een gerichte audit van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid.
Wij begeleiden ondernemingen bij het in kaart brengen van hun strafrechtelijke blootstelling en bij hun verdediging wanneer een vervolging zich toch aandient. Wenst u meer informatie of een afspraak? Contacteer ons vrijblijvend via ons contactformulier.