Op 8 april 2024 werd het nieuwe Strafwetboek gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Het oude Strafwetboek, dat dateerde uit 1867, was dringend aan vernieuwing toe. Het nieuwe strafwetboek wil een eenvoudiger, nauwkeuriger en doeltreffender kader scheppen voor de bestraffing van misdrijven. Nieuwe strafbaarstellingen, zoals ecocide, en een nieuw straffenarsenaal, weerspiegelen de huidige normen en waarden van de maatschappij. Ook de regelgeving met betrekking tot de verbeurdverklaring werd grondig veranderd.
De nieuwe regelgeving inzake verbeurdverklaring wordt hieronder verder toegelicht.
Wat is de verbeurdverklaring?
De verbeurdverklaring is een juridisch instrument waarbij goederen die verband houden met een misdrijf in beslag worden genomen door de overheid. Dit zijn bijvoorbeeld goederen gebruikt voor het plegen van een misdrijf of een opbrengst van criminele activiteiten.
De oude regelgeving
De oude – en nog tot 2026 toepasselijke – regelgeving inzake de verbeurdverklaring is complex en niet altijd even coherent. De regels zijn verspreid over de artikelen 42 tot 43quater van het (oude) Strafwetboek. In deze artikelen wordt de verbeurdverklaring omschreven als straf, beveiligingsmaatregel, teruggave of herstel. Deze uiteenlopende definities zorgen voor een complexe en vaak onduidelijke regelgeving.
De nieuwe regelgeving
Eenvoud en coherentie
De nieuwe regelgeving komt tegemoet aan deze complexiteit door de verbeurdverklaring als straf te omschrijven in het nieuw artikel 53 en als beveiligingsmaatregel in het nieuw artikel 70. De term ‘bijzondere verbeurdverklaring’ wordt vervangen door de term ‘verbeurdverklaring’, wat de terminologie vereenvoudigt en verduidelijkt.
Specifieke goederen en equivalenten
De algemene verbeurdverklaring blijft ongrondwettig. De verbeurdverklaring moet betrekking hebben op specifieke goederen die een relatie vertonen met een misdrijf (objectconfiscatie) of de tegenwaarde van die goederen (confiscatie per equivalent).
De nieuwe bepaling herneemt de drie categorieën van zaken die in aanmerking komen voor verbeurdverklaring krachtens artikel 42 van het (oude) Strafwetboek:
1) de zaken die het voorwerp van het misdrijf uitmaken, en die welke gediend hebben of bestemd waren tot het plegen van het misdrijf indien zij eigendom zijn van de veroordeele;
2) de zaken die uit het misdrijf zijn ontstaan
3) de vermogensvoordelen die uit het misdrijf zijn verkregen en de goederen en waarden die in de plaats ervan zijn gesteld en de inkomsten uit belegde voordelen.
Verplichte verbeurdverklaring
De verbeurdverklaring wordt verplicht uitgesproken, behalve wanneer een specifieke bepaling hiervan afwijkt en onder voorwaarde dat de dader niet aan een onredelijk zware straf wordt onderworpen.
In het nieuwe Strafwetboek kan de rechter eveneens de verbeurdverklaring als hoofdstraf opleggen wanneer hij een straf van niveau 1 kan uitspreken.
Boek 2: specifieke regelingen
In Boek 2 worden specifieke regelingen voor de verbeurdverklaring uitgewerkt, bijvoorbeeld de verbeurdverklaring bij witwassen of van goederen waarover een criminele organisatie beschikt.
De verbeurdverklaring bij equivalent blijft bestaan. De betaling van een geldbedrag treedt dan in de plaats van de rechtstreekse verbeurdverklaring van de vermogensvoordelen of de vervangingsgoederen onttrokken aan het gerecht.
Verantwoordelijkheden bij meerdere daders
Indien er meerdere daders of deelnemers zijn, wordt enkel degene die over het goed beschikt of die het heeft onttrokken aan de gerechtelijke overheden veroordeeld tot betaling van het daarmee overeenstemmende bedrag. Als deze persoon niet kan worden geïdentificeerd, wordt elk van hen veroordeeld tot een bedrag in overeenstemming met hun aandeel in de feiten.
De verbeurdverklaring als beveiligingsmaatregel
Daarnaast kan de verbeurdverklaring ook als beveiligingsmaatregel uitgesproken worden wanneer zij tot doel heeft onwettige, gevaarlijke of schadelijke voorwerpen uit de omloop te verwijderen. De nieuwe bepaling omschrift deze zaken als zaken “waarvan het bezit strijdig is met de openbare orde, de openbare veiligheid of de goede zeden.” Omdat dit een beveiligingsmaatregel is, wordt deze uitgesproken los van een veroordeling of schuldigverklaring.
Het nieuwe Strafwetboek zorgt aldus voor een duidelijkere en nauwkeurigere omschrijving van de verbeurdverklaring. Dit vereenvoudigt de toepassing en handhaving van de verbeurdverklaring zowel als straf als beveiligingsmaatregel.
Het nieuwe strafwetboek zal in werking treden op 8 april 2026.
Indien u vragen heeft over de verbeurdverklaring, kan u ons steeds contacteren.