Voor bedrijfsleiders
De delegatie van bevoegdheden berust in België op rechtspraak, niet op een wettelijk stelsel. Het Hof van Cassatie stelde in een arrest van 5 mei 2021 vier regels vast die sindsdien de toets vormen. Een bestuurder die vooraf nadenkt over strafrechtelijke risico’s en die risico’s transparant kanaliseert, staat sterker wanneer het toch misloopt. Delegatie van bevoegdheden draagt de verantwoordelijkheid over naar wie ze werkelijk draagt, maar alleen wanneer zij aan strikte voorwaarden voldoet.
Wanneer beschermt een delegatie de delegerende bestuurder?
Ten eerste staat de gedelegeerde zelf in voor zijn eigen foutieve gedrag. Ten tweede is een delegatie geen overeenkomst tot exoneratie van strafrechtelijke verantwoordelijkheid: zij maakt de gedelegeerde niet verantwoordelijk voor de misdrijven die de delegerende bestuurder zelf heeft gepleegd.
Ten derde kan de onderneming die op geen enkele wijze persoonlijk heeft bijgedragen tot het misdrijf, haar verantwoordelijkheid verleggen, maar enkel als zij aantoont dat zij haar bevoegdheden delegeerde aan een persoon met de vereiste bekwaamheid, het gezag en de middelen. Ten vierde is die overdracht enkel toegelaten wanneer de wetgever of de reglementerende overheid ze toestaat, al was het maar impliciet, en de bewijslast daarvan rust op wie delegeert.
Waar de wet een verplichting persoonlijk aan een bepaalde bestuurder oplegt, verdwijnt de verantwoordelijkheid niet door een delegatie. Het Hof paste dat in 2023 toe op de bouwdirectie, die persoonlijk instaat voor de naleving van de regels over welzijn op het werk, ongeacht wie de dagelijkse uitvoering ervan kreeg toegewezen.
Hoe bouwt Everest (anti)fraud uw delegatieplan op?
Delegatie veronderstelt een voorafgaande analyse van de strafrechtelijke risico’s die verbonden zijn met uw bedrijfsvoering. Nadat die risico’s geïdentificeerd zijn, stellen wij samen met u een zinvol delegatieplan op. Dat geldt zeker voor de voorkoming van onachtzaamheidsmisdrijven, maar ook, dan vooral op preventief vlak, voor opzettelijke misdrijven. Wij houden daarbij rekening met de concrete sector waarin uw onderneming actief is.
Voor de meeste ondernemingen is delegatie vandaag eerder een verplichting dan een mogelijkheid: het is een zorgvuldigheidsplicht binnen het kader van deugdelijk ondernemingsbestuur. Delegatie betekent dat verantwoordelijkheden duidelijk worden afgebakend, en zij dient niet als een paraplu boven het hoofd van de strafrechtelijk verantwoordelijke rechtspersoon of de bedrijfsleider.
Bestuurdersaansprakelijkheid kent daarnaast een eigen plafond, van 125.000 tot 12 miljoen euro naargelang de omzet en het balanstotaal van uw onderneming. Dat plafond valt echter volledig weg bij een zware fout, bij bedrieflijk opzet, of bij een lichte fout die eerder gewoonlijk dan toevallig voorkomt: precies de situaties waarin een fraudedossier meestal terechtkomt.
Een delegatieplan werkt het best samen met een fraud policy die de bredere gedragscode vastlegt, en met een aml audit wanneer uw onderneming onder de antiwitwaswetgeving valt. Ook de meldingsbeheerder van uw klokkenluidersregeling krijgt idealiter zijn eigen gezag via een gedocumenteerde delegatie. Wij schreven eerder over het nieuwe Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek en de ruimere mogelijkheid om bestuurders rechtstreeks aan te spreken. Terug naar onze pagina voor bedrijfsleiders en ondernemingen.
Veelgestelde vragen
Beschermt een delegatie van bevoegdheden de bestuurder altijd tegen vervolging?
Niet automatisch. De delegatie werkt alleen wanneer de onderneming zelf niet aan het misdrijf heeft bijgedragen en aantoont dat zij haar bevoegdheden overdroeg aan een persoon met de vereiste bekwaamheid, het gezag en de middelen. Het Hof van Cassatie eist bovendien dat de wetgever die overdracht toestaat, al was het maar impliciet, en de bewijslast rust bij wie delegeert.
Blijft een bestuurder aansprakelijk voor verplichtingen die de wet hem persoonlijk oplegt?
Ja. Een delegatie doet de strafrechtelijke verantwoordelijkheid niet verdwijnen voor verplichtingen die de wet persoonlijk aan de delegerende bestuurder oplegt. Het Hof van Cassatie paste dat in 2023 toe op de bouwdirectie, die persoonlijk instaat voor de naleving van de regels over welzijn op het werk, ongeacht wie de uitvoering kreeg toegewezen.
Is de aansprakelijkheid van een bestuurder in de praktijk begrensd?
Ten dele. Een bestuurder is alleen aansprakelijk voor beslissingen die kennelijk buiten de marge liggen waarbinnen normaal voorzichtige bestuurders redelijkerwijze van mening kunnen verschillen, en de aansprakelijkheid is geplafonneerd naargelang de omzet en het balanstotaal. Dat plafond vervalt echter volledig bij een zware fout of bedrieglijk opzet, wat een fraudedossier vaak net inhoudt. Wij toetsen dat plafond graag mee tegen uw eigen cijfers.